Elektrik şəbəkəsində və ya generatorlarda gərginliyin qeyri-sabit olması avadanlıqların zədələnməsinə, istehsal proseslərinin dayanmasına və əlavə texniki xidmət xərclərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu problemlər hər zaman qəfil nasazlıq şəklində özünü göstərmir. Bəzən mühərriklərin normadan artıq qızması, elektrik izolyasiyasının vaxtından əvvəl sıradan çıxması və elektron idarəetmə sistemlərinin gözlənilmədən yenidən işə düşməsi ilə müşahidə olunur.
Düzgün seçilmiş gərginlik stabilizatoru elektrik təchizatında baş verən dəyişiklikləri kompensasiya etməyə və avadanlıqların daha etibarlı işləməsinə kömək edir. Bunun üçün stabilizatorun gücü, giriş gərginliyi diapazonu və tənzimləmə xüsusiyyətləri müəssisənin real iş şəraitinə uyğun seçilməlidir.
Sənaye müəssisələri üçün əsas məsələlər gərginlik dəyişmələrinin avadanlıqlara təsirini anlamaq, üçfazalı stabilizatorların iş prinsipini öyrənmək, fazaların müstəqil tənzimlənməsinin nə zaman lazım olduğunu müəyyənləşdirmək və generator sistemlərində gərginliyin sabitliyini təmin etməkdir.
Gərginlik dəyişmələri sənaye avadanlıqlarına niyə zərər verir?
Üçfazalı elektrik mühərrikləri fazalar arasındakı gərginlik balanssızlığına qarşı xüsusilə həssasdır. Gərginliklər arasında kiçik fərq yarandıqda belə, mühərrikin sarğılarından keçən cərəyanlar arasında daha böyük balanssızlıq yarana bilər.
Bu vəziyyət mühərrikin ayrı-ayrı sarğılarında həddindən artıq istilik yaranmasına səbəb olur. Temperaturun yüksəlməsi elektrik izolyasiyasının köhnəlməsini sürətləndirir və avadanlığın xidmət müddətini azalda bilər. İş temperaturunun təxminən 10°C artması izolyasiyanın gözlənilən xidmət müddətini təxminən yarıya endirə bilər.
Aşağı gərginlik elektrik mühərriklərinin işə düşməsini çətinləşdirə, onların tələb olunan gücü təmin etməsinə mane ola və yük altında dayanmasına səbəb ola bilər. Yüksək gərginlik isə maqnitləşmə cərəyanını və istilik yaranmasını artıraraq mühərrikin işinə mənfi təsir göstərə bilər.
Gərginlik balanssızlığı, tez-tez baş verən gərginlik enmələri və yüksəlmələri yalnız mühərriklərə deyil, həmçinin idarəetmə panellərinə, elektron cihazlara və digər elektrik avadanlıqlarına da təsir edə bilər. Buna görə elektrik təchizatının keyfiyyətinə nəzarət etmək və uyğun qoruma vasitələrindən istifadə etmək vacibdir.
Gərginlik stabilizatoru necə işləyir?
Gərginlik stabilizatoru giriş gərginliyindəki dəyişiklikləri müəyyən edərək çıxış gərginliyini mümkün qədər nominal səviyyədə saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş elektrik avadanlığıdır. Bir çox stabilizator modelində bu proses avtotransformatorun tənzimlənən çıxış pillələri vasitəsilə həyata keçirilir.
İdarəetmə sistemi gərginliyi davamlı ölçür və müəyyən edilmiş nominal göstərici ilə müqayisə edir. Gərginlikdə kənarlaşma aşkar edildikdə, sistem transformatorun uyğun pilləsini dəyişərək çıxış gərginliyini tənzimləyir. Bu proses qurğunun konstruksiyasından asılı olaraq servo-motor və ya rəqəmsal idarəetmə sistemi vasitəsilə həyata keçirilə bilər.
Müasir stabilizatorlar düzgün seçildikdə yüksək səmərəliliklə işləyə və elektrik siqnalının formasına təsiri minimuma endirə bilər. Bəzi modellərdə giriş gərginliyi icazə verilən diapazondan kənara çıxdıqda yükü ayıran yüksək və aşağı gərginlik mühafizəsi də mövcuddur.
Sadə dillə desək, stabilizator gərginliyi ölçür, dəyişiklikləri müəyyən edir və çıxış göstəricisini tənzimləyir. Bununla belə, onun imkanları modelin texniki xüsusiyyətlərindən və iş şəraitindən asılıdır.
Üçfazalı tənzimləmə: ümumi və müstəqil faza idarəetməsi
Üçfazalı gərginlik stabilizatorları fazaları tənzimləmə üsuluna görə fərqlənir. Avadanlıq seçilərkən müəssisənin elektrik sistemində fazaların nə dərəcədə balanslı olduğu nəzərə alınmalıdır.
Ümumi tənzimləmə zamanı hər üç faza vahid idarəetmə mexanizmi əsasında tənzimlənir. Bu yanaşma daha sadə və iqtisadi baxımdan əlverişli ola bilər. Fazalar arasında ciddi gərginlik fərqi olmayan sistemlər üçün uyğun seçim hesab edilir.
Müstəqil faza tənzimlənməsi zamanı hər fazanın gərginliyi ayrıca ölçülür və fərdi şəkildə korreksiya edilir. Bu üsul fazalar arasında ciddi balanssızlıq olduqda, birfazalı yüklər qeyri-bərabər paylandıqda və ya generatorun yükü tez-tez dəyişdikdə daha məqsədəuyğun ola bilər.
Müstəqil tənzimləmə bütün hallarda mütləq tələb olunmur. Düzgün seçim elektrik sisteminin quruluşuna, yükün xarakterinə və avadanlığın texniki tələblərinə əsaslanmalıdır.
Generator sistemlərində niyə əlavə gərginlik stabilizasiyası tələb oluna bilər?
Generator elektrik enerjisinin əsas və ya ehtiyat mənbəyi kimi istifadə olunur. Lakin generatorun mövcudluğu gərginliyin hər zaman sabit qalacağına zəmanət vermir.
Böyük elektrik mühərrikinin işə düşməsi, eyni vaxtda bir neçə avadanlığın qoşulması və ya yükün qəfil dəyişməsi zamanı generatorun çıxış gərginliyində enmələr və yüksəlmələr yarana bilər. Bu dəyişikliklər xüsusilə həssas elektron avadanlıqların və avtomatik idarəetmə sistemlərinin işinə təsir göstərə bilər.
Generatorla işləyən müəssisələrdə gərginlik stabilizatoru elektrik sisteminin layihəsinə uyğun olaraq generator və avtomatik ehtiyat mənbəyinə keçid sistemi ilə əlaqəli təchizat xəttində, həssas avadanlıqların paylayıcı lövhələrindən əvvəl quraşdırıla bilər.
Stabilizator normal iş zamanı gərginlik dəyişmələrini kompensasiya etmək üçün istifadə olunur. Qısaqapanma, həddindən artıq cərəyan və digər elektrik nasazlıqlarından qorunmaq üçün isə uyğun avtomatik açarlar, relelər və digər mühafizə vasitələri tələb olunur.
Generator sistemlərində fazaların qeyri-bərabər yüklənməsi mümkündür. Buna görə hər fazanı müstəqil tənzimləyə bilən stabilizatorlar bəzi sənaye müəssisələri, xəstəxanalar, hotellər və digər fasiləsiz enerji təchizatına ehtiyac duyan obyektlər üçün uyğun həll ola bilər.
Üçfazalı gərginlik stabilizatoru seçərkən nələr nəzərə alınmalıdır?
Sənaye müəssisəsi üçün stabilizator seçimi zamanı yalnız onun nominal gücünə diqqət yetirmək kifayət deyil. Elektrik təchizatının xüsusiyyətləri, yükün dəyişməsi, avadanlığın iş rejimi və mühafizə tələbləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Güc tutumu (kVA). Stabilizatorun gücü ümumi elektrik yükünə uyğun seçilməlidir. Elektrik mühərriklərinin işə düşməsi zamanı yaranan başlanğıc cərəyanları və digər qısamüddətli yüklənmələr də nəzərə alınmalıdır.
Giriş gərginliyinin diapazonu. Bu göstərici stabilizatorun hansı səviyyədə gərginlik enmələrini və yüksəlmələrini kompensasiya edə biləcəyini müəyyən edir. Giriş gərginliyi icazə verilən həddi aşdıqda qoruma sistemi yükü ayıra bilər.
Çıxış gərginliyinin dəqiqliyi. Bu parametr stabilizatorun çıxış gərginliyini nominal göstəriciyə nə qədər yaxın saxladığını ifadə edir. Həssas elektron avadanlıqlar və sənaye idarəetmə sistemləri üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
İstilik və izolyasiya göstəriciləri. Avadanlığın fasiləsiz sənaye rejimində işləməyə uyğunluğu, ətraf mühitin temperaturu və soyutma tələbləri nəzərə alınmalıdır.
Mühafizə funksiyaları. Yüksək və aşağı gərginlik, həddindən artıq yük, qısaqapanma və fazanın itirilməsi kimi hallara qarşı mühafizənin mövcudluğu yoxlanılmalıdır. Bu funksiyalar müəssisənin ümumi elektrik mühafizə sistemi ilə uyğunlaşdırılmalıdır.
Müəssisənizin üçfazalı gərginlik stabilizatoruna ehtiyacı olduğunu göstərən 5 əlamət
Elektrik təchizatındakı problemləri vaxtında müəyyənləşdirmək avadanlıqların qorunmasına və gözlənilməz dayanma hallarının azaldılmasına kömək edir. Aşağıdakı əlamətlər elektrik sisteminin yoxlanılmasına ehtiyac olduğunu göstərə bilər.
Mühərriklər və transformatorlar normadan artıq qızır. Bunun səbəbi fazalar arasındakı gərginlik balanssızlığı və ya digər elektrik problemləri ola bilər.
Elektron avadanlıqlar gözlənilmədən yenidən işə düşür. Bu hal generator işə düşərkən və ya elektrik şəbəkəsində gərginlik enməsi zamanı müşahidə oluna bilər.
Fazalar arasında gərginlik fərqi yaranır. Ölçmələr zamanı bir fazada gərginliyin digər fazalarla müqayisədə davamlı olaraq yüksək və ya aşağı olması müəyyən edilə bilər.
Elektrik mühərrikləri vaxtından əvvəl sıradan çıxır. Aşkar mexaniki səbəb olmadan tez-tez təmir və sarğıların yenilənməsi tələb olunursa, elektrik təchizatı yoxlanılmalıdır.
Obyekt uzun generator kabelindən və ya zəif elektrik xəttindən istifadə edir. Uzun kabel xətlərində gərginlik düşümü yarana bilər. Böyük birfazalı yüklərin fazalar üzrə qeyri-bərabər paylanması da balanssızlığı artıra bilər.
Bu əlamətlərdən hər hansı biri müşahidə olunarsa, stabilizator quraşdırmaq qərarından əvvəl müxtəlif iş rejimlərində faza gərginliklərini ölçmək və problemin əsas səbəbini müəyyənləşdirmək tövsiyə olunur.
Nəticə
Gərginliyin sabit saxlanılması sənaye avadanlıqlarının etibarlı işləməsi, xidmət müddətinin uzadılması və istismar xərclərinin azaldılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uyğun stabilizatorun seçilməsi müəssisənin elektrik təchizatının xüsusiyyətlərindən, fazalar üzrə yük bölgüsündən və generatorun iş rejimindən asılıdır.
Fazalar arasında ciddi fərqlər olmayan sistemlərdə ümumi tənzimləmə kifayət edə bilər. Qeyri-bərabər yüklənmə, zəif elektrik xətləri və generatorla işləyən obyektlərdə isə müstəqil faza tənzimlənməsi daha uyğun seçim ola bilər.
Stabilizatorun düzgün seçilməsi üçün ümumi yük, başlanğıc cərəyanları, giriş gərginliyinin diapazonu, tələb olunan çıxış dəqiqliyi və mühafizə funksiyaları birlikdə qiymətləndirilməlidir. Elektrik sisteminin peşəkar şəkildə yoxlanılması müəssisəyə ehtiyaclarına uyğun avadanlıq seçməyə, enerji təchizatının etibarlılığını artırmağa və texniki nasazlıq riskini azaltmağa kömək edir.




Tələb olunan sahələri doldurun və tezliklə sizinlə əlaqə saxlanılacaq