Generatorlar evlərdə, ofislərdə, məktəblərdə və digər obyektlərdə geniş istifadə olunur. Onlar əsas elektrik təchizatı kəsildikdə etibarlı ehtiyat enerji mənbəyi kimi xidmət edir. Lakin generatorun işində yaranan nasazlıqlar, xüsusilə çıxış gərginliyinin aşağı olması həm qoşulan avadanlıqlar, həm də istifadəçilər üçün ciddi problemlər yarada bilər.

Generatorun aşağı gərginliklə işləməsi elektrik avadanlıqlarının həddindən artıq qızmasına səbəb ola bilər. Bunun əsas səbəbi avadanlıqların tələb olunan gücü əldə etmək üçün daha yüksək cərəyan çəkməsidir. Cərəyan artdıqca istilik də artır və nəticədə avadanlıqlar zədələnə bilər.

Bəs generatorun çıxış gərginliyi niyə azalır və bu problemi necə aradan qaldırmaq olar? Aşağıda əsas səbəblər və onların həlli yolları təqdim olunur.

Generatorun çıxış gərginliyi nədir?

Çıxış gərginliyi generatorun çıxış terminallarında yaranan elektrik potensial fərqidir. Bu göstərici generatorun məhsuldarlığına və qoşulan avadanlıqların təhlükəsiz işləməsinə birbaşa təsir göstərir.

Sabit və norma daxilində olan gərginlik elektrik avadanlıqlarının düzgün işləməsini təmin edir və onları həddindən artıq yüksək və ya aşağı gərginliyin yaratdığı zədələrdən qoruyur.

Müxtəlif generatorlarda normal çıxış gərginliyi

Generatorun növündən asılı olaraq çıxış gərginliyi fərqlənə bilər.

• Portativ generatorlar – adətən 120–240 V aralığında gərginlik istehsal edir.
• Ehtiyat (Standby) generatorlar – birfazalı sistemlər üçün 120–240 V, üçfazalı sistemlər üçün isə 120/208 V – 277/480 V gərginlik təmin edir.
• Sənaye generatorları – istifadə sahəsindən asılı olaraq 230 V, 460 V, 480 V və daha yüksək gərginliklərdə işləyə bilər.

Generatorun istehsal etdiyi gərginliyin normaya uyğun olması onun təhlükəsiz və səmərəli işləməsi üçün vacibdir.

Generatorun çıxış gərginliyi niyə aşağı olur?

1. Generatorun həddindən artıq yüklənməsi

Generatorun çıxış gərginliyinin azalmasının ən geniş yayılmış səbəblərindən biri onun gücündən artıq yüklənməsidir.

Bu zaman generatorun mühərriki tələb olunan gücü təmin edə bilmir. Nəticədə gərginlik azalır və bəzi hallarda generator tamamilə dayanır. Bu vəziyyət generatora qoşulmuş avadanlıqlara da zərər verə bilər.

Həlli:

Bu, əksər hallarda texniki nasazlıq deyil.

• Generatorun yükünün nominal gücü aşmadığına əmin olun.
• Yükü izləmək üçün enerji ölçən cihazlardan istifadə edin.
• Generatorun gücünə uyğun elektrik avadanlıqları qoşun.

2. Avtomatik qoruyucunun (Circuit Breaker) nasazlığı

Generatorlarda quraşdırılmış avtomatik qoruyucu elektrik sistemini qorumaq üçün nəzərdə tutulub. O, normadan artıq gərginlik və ya nasazlıq zamanı generatoru avtomatik söndürür.

Qoruyucu nasaz olduqda və ya düzgün işləmədikdə çıxış gərginliyi aşağı düşə bilər.

Həlli:

• Avtomatik qoruyucunun vəziyyətini yoxlayın.
• Naqillərin müqavimətini multimetr vasitəsilə ölçün.
• Elektrik panelinin vəziyyətini yoxlayın.
• Nasaz qoruyucu aşkar edilərsə, yenisi ilə əvəz edin.

3. Mexaniki nasazlıqlar

Generatorun turbinində, yanacaq sistemində və ya yağ filtrində yaranan problemlər mühərrikin normal işləməsinə mane olur.

Çirkli yağ filtri və ya yanacaq sistemindəki nasazlıq səbəbindən mühərrikə kifayət qədər yanacaq daxil olmur və nəticədə çıxış gərginliyi azalır.

Həlli:

• Yağ və yanacaq filtrlərini yoxlayın.
• Turbokompressorun vəziyyətini mütəxəssisə yoxlatdırın.
• Generatora vaxtında texniki xidmət göstərin.

4. Kondensatorun nasazlığı

Generatorun kondensatoru gərginliyin formalaşması və tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.

Kondensator sıradan çıxdıqda generator aşağı gərginlik istehsal etməyə başlayır.

Həlli:

• Kondensatoru generator üzərindən ayırın.
• Multimetr vasitəsilə tutumunu ölçün.
• Ölçülən dəyər istehsalçının göstərdiyi normadan ±5 μF fərqlənirsə, kondensator dəyişdirilməlidir.

5. Alternatorun nasazlığı

Alternator generatorun əsas hissələrindən biridir və çıxış gərginliyinin yaranmasına cavabdehdir.

Generator uzun müddət işlədilmədikdə alternatordakı qalıq maqnit sahəsi zəifləyə bilər və nəticədə generator lazımi gərginliyi istehsal edə bilməz.

Həlli:

Alternatorun oyadıcı (excitation) sarğısına qısa müddətlik xarici sabit cərəyan (DC) verilir.

Elektrik mütəxəssisləri bu prosesi "oyadıcı sarğının maqnitləşdirilməsi" adlandırırlar.

6. Stator problemləri

Rotor statorun daxilində fırlanaraq elektrik enerjisi yaradır.

Stator sarğılarında qırılma və ya qısaqapanma olduqda generatorun çıxış gərginliyi aşağı düşür.

Həlli:

• Stator sarğılarını vizual yoxlayın.
• Multimetr vasitəsilə müqaviməti ölçün.
• Ölçülər istehsalçının texniki göstəricilərinə uyğun olmalıdır.

7. AVR (Avtomatik Gərginlik Tənzimləyicisi) nasazlığı

AVR generatorun çıxış gərginliyini sabit saxlayan əsas elektron hissədir.

AVR nasaz olduqda generator normal işləsə belə, çıxış gərginliyi aşağı və ya qeyri-sabit ola bilər.

Həlli:

• Əsas avtomatik qoruyucunu yoxlayın.
• Elektrik naqillərini və qoşulmaları nəzərdən keçirin.
• AVR-in düzgün kalibrləndiyini yoxlayın.
• Rotor fırçalarının vəziyyətini yoxlayın.
• Digər hissələr sağlamdırsa, AVR dəyişdirilməlidir.

8. Naqillərdə və elektrik birləşmələrində nasazlıqlar

Boş kontaktlar, oksidləşmiş terminallar və zədələnmiş naqillər elektrik cərəyanının ötürülməsi zamanı müqavimət yaradır.

Bu müqavimət generatorun çıxışında gərginliyin azalmasına səbəb olur.

Həlli:

• Bütün elektrik birləşmələrini mütəmadi yoxlayın.
• Korroziyaya uğramış terminalları təmizləyin.
• Zədələnmiş naqilləri yeniləri ilə əvəz edin.
• Naqillərin istehsalçının sxeminə uyğun qoşulduğuna əmin olun.

Generatorun çıxış gərginliyinin aşağı olması müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər həddindən artıq yüklənmə, avtomatik qoruyucunun nasazlığı, alternator və stator problemləri, AVR nasazlığı, kondensatorun sıradan çıxması, mexaniki nasazlıqlar və zəif elektrik bağlantılarıdır.

Generatora müntəzəm texniki xidmət göstərilməsi, filtrlərin və naqillərin yoxlanılması, həmçinin nasaz hissələrin vaxtında dəyişdirilməsi çıxış gərginliyinin sabit qalmasına, avadanlığın təhlükəsiz işləməsinə və generatorun xidmət müddətinin uzanmasına kömək edir.